دايم تأثير در آن رطوبت مىنمايد و آن را نما مىفرمايد و به تحليل مىبرد . و هر مقدار كه رطوبت تحليل يافت و كم گرديد ، حرارت نهوض و تقويت مىيابد و آثار و افعال آن - كما ينبغى - ظاهر مىگردد ؛ زيرا كه مانع و قاسر ظهور افعالِ حرارت - كما ينبغى - رطوبت است و مقرّر است كه « احدى الفاعلتين » را - كه حرارت و برودت است - با يبوست افعالِ [ او ] قوىتر مىباشد و با رطوبت ، ضعيف‌تر . و چون در سنّ شباب ، هر دو به اعتدال و در كمال قوّت‌اند ، لهذا صدور افعال از صاحب آن كه شبابْ است به أحسن وجوه و كما ينبغى صادر مىگردد و بدون وهن و نقصان . و ابتداء آن از بيست و هشت سالگى يا سى سالگى تا سى و پنج سالگى تا نهايت چهل سالگى است و دوسه سال زياده نيز به حسب ضعف و قوّت و نقصان و غلبه و وفور آن هر دو . سوم ، آن كه هر دو رو به انحطاط و نقصان دارند . پس اگر آثار وهن و ضعف و سستى چندان ظاهر و بين نيست در ابتداء ، و ليكن به تدريج ، فى الجملة ظاهر و بين مىگردد به اعتبار ضعف و تحليل رطوبت غريزيه - كه مقام آن بود - و غلبهء يبس بر آن بالعرض . و اين را « سنّ كهولت » نامند و ابتداء آن از سنّ چهل و يا چهل و دو سالگى تا شصت سال است . چهارم ، آن كه با آن حالت حرارت رو به زياده و « 1 » نقصان گذارد و در بدن و قوا ، لاغرى و ضعف و سستى ظاهر و بين گردد و به تدريج زياده شود اين حالات تا آن كه به سبب ضعف آن هر دو يبوست و برودت بالعرض و رطوبت غريبهء عرضيه غلبه نمايد . و بدن و قوا روز به روز در انحطاط و كاهش باشد و افعال ، كما ينبغى صادر نگردد تا آخر عمر كه بالكل فانى گردند و موت طبيعى عبارت از افناى آن هر دو است . و اين را « سنّ شيخوخت » و « انحطاط » نامند و از شصت سالگى تا آخر عمر است . پس [ به اثبات ] رسيد كه : « شبّان » ، در أعدل مراتب‌اند ؛ به اعتبار اعتدال و توسّط حرارت و

--> ( 1 ) . به نظر مىرسد صحيح چنين باشد : حرارت زياده رو به نقصان گذارد .